Ealli arkiiva

to 25.8.2016

  • 30 min
  • 1 v 7 kk

Turisten lei dehalaš sámeealáhus 1970-logus.
Álggus Majlis Skaltje raporta, Sámi ságat 21.7.1970 Gárasavvon - Gilbbesjávri geainnu guoras. Mielde Inga Juuso, (Ingá-áhkku) ja su mannji Inga Juuso sihke Joonas Ketola.
Nubbin Ođđasat 3.7.1972. Fáddan lea duoji vuovdin. Galggašiigo vuovdinguovddáš dan sadjái go geaidnoguorain vuovdalit? Kaarina Halvari jearahallá Siiri Somby, Ánne-Ovllá Sire.
Goalmmádin Siiri Juuso prográmma mii sáddejuvvui guovvamánus 2015. Turisttat ostet dán áigái atnugálvvuid eanet go čiŋaid mátkemuitun. Ná muitaleaba Gáijot-Ándde Ánde, Antti Ap. Juuso ja su eamit Margareta Juuso geat leaba juo sullii 50 jagi vuovdán dujiid, duljiid ja eará mátkemuittuid Gilbbesjávrri geainnu bálddas. Ánde álggahii jagis 1967.

Lähetykset

  • to 25.8.2016 12.00 • Yle Areena

Jaksot

  • Ealli arkiiva.

  • Sámi radiofitnodagaid oktasaš Miehtá Sámi 27.4.1979 gieđahalai sámiid girjjálašvuođa. Seamma jagi vuođđuduvvui vel Sámi girječálliid searvi. Prográmma doaimmaheaddji Nils Aslak Valkeapää jearahallá universitehta oahpaheaddji Helvi Nuorgam-Poutasuo guhte oahpaha maid sámegirjjálašvuođa ja girječálli, dáiddár Marry Áillunieida Somby.

  • Nils Aslak Valkeapää prográmma jagis 1979 gieđahallá Sámi dáidaga. Son jearahallá dáiddačehpiid Iver Jåks (elii 1932 - 2007) Kárásjogas ja Synnøve Persen Porsáŋggus. Sáhka dáidagis, dáiddáriid Mázejoavkku birra ja dáiddačehpiid searvvi vuođđudemis. Sáddejuvvon Miehtá Sámi prográmmas 20.4.1979.

  • Nils Aslak Valkeapää Bearašprográmma 1970-logu álggus. Fáddán juovlaáigi ja ođđajagi álgin. Sáddenbeaivi ii leat dieđus eaige dárkilut dieđut čuojahuvvon musihkas. Nubbin 22.12.1970 Sámi ságain sáddejuvvon jearahallan Maria Labbain Bovsojávrris sihke Helena Valkeapää jurdagat juovlaráfi birra. Helena Valkeapää lávlu "Sámi juovllat". Loahpas dieđáhus Yle Sámi vuorkáfálaldagain ja guovsat jietna.

  • Ealli arkiivas gullat Sámi radio báddevuorkká ságaid jagiin 1973, 1974, 1980 ja 1981. Ságastallamat Skállovári bigálusgárddis Ohcejogas, Dálvadas gárddis Eanodagas ja Sakiaselkä gárddis Vuohčus. Gullat dáid boazosápmelaččaid: Ásllat Ánde Länsman, Juhán Dánel Magga, Oula Aikio, Aslak Hetta ja Alpo Aikio. Doaimmaheaddjit dáin ságain leat Kaarina Halvari, Kalle Mannela, Oula Näkkäläjärvi ja Matti Valle. Arkiivadoaimmaheaddji: Jouni Aikio.

  • Luonddugáhttengáibádusat lassánedje 1970-logus. Dalle ledje juo ásahuvvon Leammi álbmotmeahcci ja Geavu luonddumeahcci. Ođđa álbmotmeahci lei oaivil vuođđudit Koilliskairai ja nu jagi 1983 rájes leamašge lágain ásahuvvon viiddis UK-álbmotmeahcci Soađegili, Anára ja Savukoski gielddaid rájáid siste. Soađegili Sámi bálgosa Oula Aikio oinnii álbmotmeahcis eanet buriid beliid go vahága. Gullat maid Avvil bálgosa Antero Sarre ja Lappi bálgosa Sulo Alakorva jurdagiid jagis 1974. Leammi álbmotmeahci viiddideamis ságastallojuvvui seamma áiggiid. Sállevári bálgosis gal balle turisttaid lassáneami heađuštit bohccuid. Guldal Oula Sara jearahallama jagis 1979. Govva/Jouni Aikio: Osmo Hirvasvuopio Náttašduoddara alde Soabbada luonddumeahcis giđđagease 2013.

  • Ealli arkiivvas gullat ságastallamiid sápmelaččaid skuvlendilis ja sámeoahpahusa ordnemis jagis 1970. Vuos Sámi skuvladili suokkardan doaibmagotti lahtut oahpaheaddji Reidar Suomenrinne (Frederet-Ánná Reidar), dálolaš ja badjeolmmoš Jouni Vest (Biennaš-Jon Jovnna) ja láhkadiehtagiid kandidáhta Oula Näkkäläjärvi ságastallet oahaphusgažaldagain. Sáddejuvvon 3.11.1970 / Sámi ságat. Nubbin ságastallan das mo sámegiela oahpahus lea ordnejuvvon Guovdageainnus. Jietnačájánasat lohkandiimmus ja oahpaheaddji Johan Jernsletten jearahallan. Sáddejuvvon 15.12.1970 / Sámi ságat. Loahpas ođas oahppaneavvodoaibmagotti čovdisiin, sáddejuvvon 15.10.1973 / Ođđasat. Doaimmaheaddjit: Sulo Lemet Aikio ja Ole Henrik Magga.

  • Oasit sáhkavuoruin Sámiid IX konfereansas Anáris 12-14.6.1976. Sámiráđi sj. Matti Morottaja ja WCIP sj. George Manuel shuswap-čearddas Kanádas. Dulkon davvisámegillii. JN referere konfereanssa mearrádusaid ja sámepolitihkalaš prográmma. NBR ovddasteaddji Anders Oskal jearahallan. Guovža-Sámmola ja Bihto-Biera hálešteapmi čoahkkinlanja olggobealde. Loahpas Bihto-Biera jearahllan álgojagis 1978 Anáris. Sáhka su giellabarggus, museagálvvuid čoaggimis ja čájeheamis sihke juoigamis. Loahpas Bihto-Biera juoigá Guhkesvákki.

  • Ealli arkiivvas gullat dál makkár luonddufáttáin Sámi radio lea muitalan álgoáiggiid go álge guhkit sáddagat, numo diibmobeallásaš Sámi ságat. Goddesáhpánat ledje valjis jagis 1970. Dan navde soapmásat goaridan guohtoneatnamiid ja fuonidan bohccuid dili. Sávlagiid ja gurpmáid vuostá lei juo dálkkas dahje boahkuheapmi 1960-logus. Sámi ságat 1971 gieđahalai ášši. Geatkki goddimii Geavu siste Ohcejogas fitnašuvai stáhtas lohpi, dan birra lei sáhka 1977. Giđđalodden ja boares beahci maid ledje Sámi ságaid fáddán, ovdamearkkat jagiin 1980 ja 1981. Mielde dáin vuorkásagain leat Johannes V. Nutti, Matti Näkkäläjärvi, Johan Blind, Nikolaus Sevä, Elle Máret Sevä, Iver Huuva, Per Holm Varsi, Antti Piera Valle ja Heaikka-Juhán Máhtte, Matti Magga.

  • Ealli arkiivvas gullat ságaid miessemánus 1975. Sámegiela lohkanvejolašvuohta Oulu universitehtas lei álgán jagis 1970. Sámi radio čuovui oahppadiimmu ja Sulo Aikio jearahalai sámegiela oahppi Timo Kurki Muonios eret ja sámegiela lektora Tuomas Magga. Jietna maiddái Samuli Aikio logaldallamis mas fáddan leat noaiddit. Ándaras Njárga fas jearahallá Romssa universitehta lektora Nils Jernsletten, Juhu-Niillasa. Loahpas vel finadat Oulu universitehtas giđđat 1980 go doppe ságastallojuvvui sámegiela oahpahusa dásis. Oahppi Ritva Torikka ja veahkkeprofessor Pekka Sammallahti jurdagat oahpahusvugiin.

  • Suopma ja Norga leat gaskaneaskka šiehtadan Deanu bivdonjuolggadusain jagi 1873 rájes. Ođasmahttojuvvon soahpamušat leat boahtán fápmui jagiid 1920, 1938, 1953, 1960, 1972, 1979, 1982 ja 1989. Sámi radio sáddenraporttain vuosttas máinnašupmi Deanu soahpamušas gávdno Ođđasiin 22.6.1972. Boarrasamos báddejupmi vuorkkás fas lea Sámi ságain 18.11.1975. Dan gullat dál Ealli arkiivvas ja vel guokte báddejumi jagis 1976, ovtta jagis 1978 ja ovtta jagis 1985. Okta oasáš lea maid jagis 2002. Dáin vuorkáprográmmain jearahallojuvvojit Odd Ivar Solbakk, Jouni Petteri Guttorm, Aslak Uula Lukkari, Uula Guttorm, Juhani Järvensivu, Hans Niiles Pieski, Jouni Tapiola ja Antti Niilo Länsman. Doaimmaheaddjit: Iisko Sara, Juhani Nousuniemi ja Kaisa Vuolab. Arkliivadoaimmaheaddji: Jouni Aikio

  • Ealli arkiiva gieđahallá dál dulvadanáigumušaid mat eai ollašuvvan Anáris, Ohcejogas eaige Eanodagas. Oljokriisa 1970-logu álggus dagahii energiia meroštallama ja leš bealisttis addán fártta čáhcefámu huksenplánaide. Sáhka lei Anáris Menešjoga buođđumis, Ohcejogas Gáregasjoga ja Cieskuljoga buođđumis sihke Eanodagas Nieidaskáiddi, Neakkeljoga buođđumis. Mielde ságastallamis 1973 Máijo-Jovnna, Jouni Länsman Áŋŋelis siihke Antti Oula Juuso, Aslak Rist ja Aslak Juuso Ávžžasjávrris. Jagi 1979 prográmmas Bikko-Jusse, Johan Högman ja Cieskul Jovsset-Ásllat, Joosef Aslak Aikio. Jagi 1982 ságastallmis lea mielde Neakkel bálgosa boazoisit Johán Dánel Magga.

Kuuntele myös

    Muualla Yle.fi:ssä