Ealli arkiiva

to 6.10.2016

  • 30 min
  • 1 v 5 kk

Ealli arkiiva gieđahallá dál dulvadanáigumušaid mat eai ollašuvvan Anáris, Ohcejogas eaige Eanodagas. Oljokriisa 1970-logu álggus dagahii energiia meroštallama ja leš bealisttis addán fártta čáhcefámu huksenplánaide. Sáhka lei Anáris Menešjoga buođđumis, Ohcejogas Gáregasjoga ja Cieskuljoga buođđumis sihke Eanodagas Nieidaskáiddi, Neakkeljoga buođđumis. Mielde ságastallamis 1973 Máijo-Jovnna, Jouni Länsman Áŋŋelis siihke Antti Oula Juuso, Aslak Rist ja Aslak Juuso Ávžžasjávrris. Jagi 1979 prográmmas Bikko-Jusse, Johan Högman ja Cieskul Jovsset-Ásllat, Joosef Aslak Aikio. Jagi 1982 ságastallmis lea mielde Neakkel bálgosa boazoisit Johán Dánel Magga.

Lähetykset

  • to 6.10.2016 9.00 • Yle Sámi Radio

Jaksot

  • Ealli arkiiva.

  • 1960-logu atombávkkanasgeahččaladdamat Sovjetlihtu Novaja Zemljas. Máhte-Niillas, Niiles Guttorm Nuvvosis ja Bikko-Jusse, Johan Högman Ohceogas muittašeaba ja muitaleaba vásihusaideaskka. Kaisa Vuolab jearahallá, sáddejuvvon 6.5.1986 / Sámi ságat.

    Doavttir Timo Jaakkola Helsset universitehta radiokemiia lágádussas muitala radiokatiivalašvuođa dutkamušain 1960-logus 1980-logu álgui. Mihtidemiin fas Eino Nuorgam, Einari Valle Gámasmohkis ja Onni Aikio Fávllis muitalit makkárat dát dutkamušat sin mielas leat. Juhani Nousuniemi jearahallá. Dát leš báddejuvvon jagis 1982.

    Govva: STUK arkiiva

  • Álgooasis (18 min) lea sáhka das mo Láidde-Risten Vuokko ii mánnán oba hállange sámegiela muhto rávesolmmošin čálligođii doavttirnákkosgirjji sámegillii. Dát Inger-Mari Aikio čohkken Várdu-prográmma lea sáddejuvvon 28.4.1997.
    Musihkkan čuodjá Vuokko oappá Sofia Laiti jazz-lávlla Fever.
    Loahpas Vuokko Hirvonen muitala Sámi vuosttas nissongirječálli Elsa Laula Renberg mearkkašumis sáme servodahkii. Dát lea báddejuvvon Turku girjemárkaniid oktavuođas golggotmánus 2015. Doaimmaheaddjin das lea Ritva Torikka. Govva: Jouni Aikio

  • Vuokko Hirvonen muitala iežas dutkamušainnis Sámi girjjálašvuođas. Sámi girjjálašvuođa máttaráhkut, áhkut, eatnit ja nieiddat. Doaimmaheaddji lea Inger-Mari Aikio, čájánasaid lohkaba Ritva Torikka ja Kaarin Somby-Sorvari. Musihkka dán prográmmas vuos Boccherini: Menuett - Adelaide Symphony Orchestra ja loahpas Stina Gaup Westerlund: Guldal dárkilit mánážan - Ann Kristin Simma.

  • Suopma ja Norga leat gaskaneaskka šiehtadan Deanu bivdonjuolggadusain jagi 1873 rájes. Ođasmahttojuvvon soahpamušat leat boahtán fápmui jagiid 1920, 1938, 1953, 1960, 1972, 1979, 1982 ja 1989. Sámi radio sáddenraporttain vuosttas máinnašupmi Deanu soahpamušas gávdno Ođđasiin 22.6.1972. Boarrasamos báddejupmi vuorkkás fas lea Sámi ságain 18.11.1975. Dan gullat dál Ealli arkiivvas ja vel guokte báddejumi jagis 1976, ovtta jagis 1978 ja ovtta jagis 1985. Okta oasáš lea maid jagis 2002.
    Dáin vuorkáprográmmain jearahallojuvvojit Odd Ivar Solbakk, Jouni Petteri Guttorm, Aslak Uula Lukkari, Uula Guttorm, Juhani Järvensivu, Hans Niiles Pieski, Jouni Tapiola ja Antti Niilo Länsman. (Doaimmaheaddjit: Iisko Sara, Juhani Nousuniemi ja Kaisa Vuolab. Arkliivadoaimmaheaddji: Jouni Aikio)

  • Vuohču márkanat, gilvvut ja sámesearvvi čoahkkin ledje fáddán Sámi ságat -prográmmas 18.4.1972. Márkan- ja gilvoságaid muitaleaba Gáppe-Piera Ovllá, Oula Aikio ja Jouni Hetta. Čoahkkimis lea sáhka boazodoalus, sáhkavuoruid suomagillii dollet Hirvas-Ándde, Antti Hirvasvuopio ja Gáppe-Piera Jovnna, Jouni Aikio. Sámi ságain 20.6.1972 lei sáhka das makkár turisma heive sámeguvlui. Saariselkä-plánas hábmejuvvui stuorra turismaguovddáš. Ekonoma Veikko Rastas árvalii,ahte duottarguovlluid (Tunturi-Lappi) galggašii ráfáidahttit áivve fal boazodoalu várás. Gullat maid Gedo-Jovnna, Joonas Ketola jearahallama Gárasavvonis, son duddjo ja vuovdá duijiidis turisttaide. Niila Palonoja árvvoštallá Saariselkä-plánaid. Doaimmaheaddjit: Sulo Lemet Aikio ja Nils Aslak Valkeapää.

  • Álggus suomagillii álbmotdilálašvuođas Helssegis. Doppe lei sáhka eanageavaheamis ja sámerivttiin. Ságastallit studeanta Veikko Virtanen, guolástusmeaštir Jouni Kitti, studeanta Yrjö Haila, hošmeaštir Kaarle Klemola, vuovdedoalloráđđeolmmái Oiva Lyytinen ja Toivo Kerkelä.
    Nubbi ášši sámegillii skohtergilvvuin. Santa Claus Grand Prix Roavvenjárggas, gilvovuoddjit Antti Niiles Länsman ja Paulus Näkkäläjärvi árvvoštallaba lágidemiid ja bálkkašumiid. Doaimmaheaddjit: Sulo Aikio, Marja-Leena Lampela ja Oula Näkkäläjärvi. Govva lea gielkágilvvuin Anáris / Lapin maakuntamuseo, Pauli Laalo.

  • Dán vuorkáprográmma fáddan lea Suoma gávccát presidenta Urho Kekkonen. Gullat jienaid mat leat báddejuvvon 1970- ja 1980 loguin. Golbma sápmelačča, geat dovde dán suopmelaš fápmoolbmá muitalit iežaset vásihusaid pressideanta Urho Kekkonen birra.

    Mielde: Urho Kekkonen, Antti Juuso, Piera Juuso, Erkki Jomppanen. Doaimmaheaddjit: Juhani Lihtonen, Frans Wilhelm Saari ja Oula Näkkäläjärvi. Arkiivadoaimmaheaddji: Jouni Aikio

  • Sámegielat radioprográmma mii sáddejuvvui Sámi radios 27.6.1972. Báddejuvvon Anár Doaivunjárggas, Ohcejoga Máttajávrris, Gáregasnjárggas, Guolnnás, Áŋŋelis ja Kárášjogas. Mielde dát olbmot: Matti Sarre, Erkki Jomppanen, Valpuri Högman, Kaarina Nillukka, Agneta Valle, Magga Kitti, Elli Laiti, Antti Nuorgam, Kaarina Niittyvuopio (Nillá-Káre), Antti Boine (Badjenjár-Ánde) ja Sofia Balto. Doaimmaheaddji: Sombbi-Káre, Kaarina Halvari

  • Guokte prográmma Sámiid kristtalaš nuoraidskuvlla giđđafeasttain. Álggos jagi 1971 oahppit muitalit vásáhusaid skuvlavázzimis ja vástidit gažaldahkii mii guoská kristtalašvuhtii oahpahusas ja skuvlla namas. Oahppit Eero Paltto (suoma- ja sámegillii), Niilo Rasmus (suomagillii), Antti Lukkari (suomagillii), Aslak Guttorm (suomagillii), Kari Savolainen (suoma- ja sámegillii), Marketta Kukkala (suomagillii), Vilma Helander (suomagillii) ja Marja Guttorm (suoma- ja sámegillii). Rektor Eljas Kytömäki (suomagillii). Nuppi prográmmas jagis 1976 lea sáhka Sámi kristtalaš nuoraidskuvlla boahttevuođas. Vástideaddjin stivrra ságadoalli Juhán-Erke, Erkki Jomppanen (sámegillii), lohkanjagi 1975-76 rektor Pekka Laaksonen (suomagillii) ja vánhen Liissá-Jovnna, Jouni Aikio Áhguoikkas. Doaimmaheaddji: Sulo Lemet Aikio.

  • Nils Aslak Valkeapää prográmma jagis 1979 gieđahallá Sámi dáidaga. Son jearahallá dáiddačehpiid Iver Jåks (elii 1932 - 2007) Kárásjogas ja Synnøve Persen Porsáŋggus. Sáhka dáidagis, dáiddáriid Mázejoavkku birra ja dáiddačehpiid searvvi vuođđudemis. Sáddejuvvon Miehtá Sámi prográmmas 20.4.1979.

  • Ealli arkiivas gullat Sámi radio báddevuorkká ságaid jagiin 1973, 1974, 1980 ja 1981. Ságastallamat Skállovári bigálusgárddis Ohcejogas, Dálvadas gárddis Eanodagas ja Sakiaselkä gárddis Vuohčus. Gullat dáid boazosápmelaččaid: Ásllat Ánde Länsman, Juhán Dánel Magga, Oula Aikio, Aslak Hetta ja Alpo Aikio. Doaimmaheaddjit dáin ságain leat Kaarina Halvari, Kalle Mannela, Oula Näkkäläjärvi ja Matti Valle. Arkiivadoaimmaheaddji: Jouni Aikio.

Kuuntele myös

    Muualla Yle.fi:ssä