Beaivvi sagat

Beaivvi sagat: Pigga Keskitalo muštâl haavâst maht ovdediđ algâalmugij tutkâmmetodijd

  • 9 min
  • toistaiseksi

Suomâ kulttuurruttârááju lii mieđettâm 100 tuhháát eurosij išeruuđâ projektân mii kalga ovdediđ algâaalmugij tutkâmmetodij kevttim sämmilij totkei kooskâst.
Čuávuváá kyevti ive ääigi tollejuvvoo pargopääjih, moin sämmiliih totkeeh peessih uápásmuđ já ovdediđ jieijâs addim eidu algâaalmugij tutkâmmetodijn.
Säämi ollâopâttuv išeprofessor Pigga Keskitalo muštâl tärkkiluvvoht.

Lähetykset

  • pe 10.3.2017 15.25 • Yle Areena

Jaksot

  • Spánskadávda časkkii garra fámuin Sámi meahccedáluide dalán jagi 1920 álggus. Dat lei stuorra moraš nu mánáide go rávesolbmuidege geat masse lagamuččaideaset. Spánskadávdan gohčoduvvon influensaepidemiia váikkuhii stuorrát oppa servodahkii. Olmmošlohku geahppánii ja erenoamaš garas dát dávda lei anársápmelaččaid gaskavuođas, muitala diehtogirječálli, professor Veli-Pekka Lehtola.
    Doaimmaheaddji: Jovnna Aikio

  • Jagi 1919 ja eandalii álgojagis 1920 Sámi dáluin njámastii golgodávda. Anár gieldda olmmošlogus masá juohke logát gahčai spánskadávdan gohčoduvvon máilmmiviidolaš epidemiiia geažil. Eeva Seurujärvi muitá eatnis Valpu Aikio gatnjaliid stohposajis gosa Váápu vihtta oappá jápme njoammu dávdda geažil lagabui 100 jagi dassá. Eeva Seurujärvi lea dál 73-jahkásaš go čájeha eatnis bearraša stohposaji Fávllis Anárjávrri davábealde. Doaimmaheaddji: Jovnna Aikio

  • Bearjadaga 19.10. Suoma oaivegávpogis Helssegis ságastallet vaššiságain, mat čuhcet románaide ja sápmelaččaide. Sámi Árvvut -searvi, Románaáššiid ráđđádallangoddi ja Sámediggi dat lágidit dán fáttás seminára suopmelaš mearrideddjiide ja sámiid ja romanaid iežaset servošiidda. Seminára ulbmilin lea čalmmustahttit vaššiságaid almmolašvuođa, viidodaga ja váikkuhusaid sápmelaččaid ja románaid iežaset vásáhusaid bokte. Oassi hálliin leat politihka, media ja servodatlaš áššiid áššedovdit ja oassi dollet vásáhusáššedovdin sáhkavuoruid fáttás. Okta seminára lágideddjiin, Juvvá-Lemet, Klemetti Näkkäläjärvi vuordá semináras konkreahta bohtosiid ja evttohusaid. Doaimmaheaddjin Ánne-Sárá Paltto

  • Lapin Kansa álggahii sámegielat buvttadeami jagi 2012 álggus. Aviisa lea ožžon stáhtas jahkásaččat 40 000 euro aviisadoarjaga sámegielat aviisadoibmii. Lapin Kansa-aviisa ii sáhte goit dál šat buvttadit sámegielat áššiid, go ii ožžon dán jahkái sámegielat aviisadoibmii stáhtadoarjaga. Lapin Kansa lei gal ohcan minoritehta aviissaide dárkkuhuvvon stáhtadoarjaga sámegielat mediafálaldaga buvttadeapmái, muhto ohcamuš maŋŋonii. Lapin Kansa vástideaddji váldodoaimmaheaddji Antti Kokkonen šálloša sakka dili ja muitala, ahte ohcamuš maŋŋonii olmmošlaš sivaid dihtii. Ánne-Sárá Paltto jearahallá.

  • Sámiguovllu ja Roavenjárgga girjerájuin leamašan jođus jagi 2012 rájes Johtti Girjerádju doaibma. Johtti Girjerádju-fitnu váldoulbmilin lea ovddidit sámegielat girjjálašvuođa lohkama ja sámegielaid geavaheami sámi guovllu girjerádjosiin ja girjebiillain. Fitnu bokte ordnejuvvojitge girjerádjosiidda juohkelágan kulturdáhpáhusat earret eará juoigan- ja máinnasbottut, dohkáteahterat, speallanbottut, girječálliid galledeamit ja vaikkoba dáiddačájáhusat. Johtti Girjerádjosa sámegielat kulturbargi Minna Näkkäläjärvi mielas sámegielat olbmot galggašedje ávkkástallat Johtti Girjeráju fálaldagaid ja gávdnat geainnu girjerádjosa máilbmái. Doaimmaheaddjin lea Ánne-Sárá Paltto.

  • Johtti Girjerádju-fitnu lea juo máŋggaid jagiid buktán sámi kultuvrra ja giela oidnosii girjerádjosiin miehtá Sámi guovllu ja maiddái Sámi guovllu olggo bealde. Ulbmilin lea kulturdáhpáhusaid bokte hástalit olbmuid geavahit sámegiela girjerádjosiin ja maiddái lohkat sámegielat girjjálašvuođa. Dán čavčča Bigga Aikio johttá Suoma beale Sámi girjerádjosiin iežas máinnasbottuin. Iige leat dušše máinnasteapmi, muhto luohti maid gullo. Gulat das Bigga Aikio jurdagiid das, manne lea dehálaš buktit maiddái luođi girjerádjui. Doaimmaheaddjin lea Ánne-Sárá Paltto.

  • Sámi musihkkaakademiija dán čavčča álggahan oahppit čájehit maid sii leat dássážii oahppan Sámi árbevirolaš musihkkas. Duorastaga 11.10. eahkedis lea buohkaide rabas konsearta Áilegasdálus Ohcejotnjálmmis diibmu 18. Oahppi Heli Aikio ja oahpaheaddji Anna Näkkäläjärvi-Länsman muitaleaba musihkkaárbbi oahppamis ja gelddolaš konsearttas. Govva: Kari Eriksen. Doaimmaheaddji: Jouni Aikio

  • Rašis árppus lea gitta beaivelotti eallin. Dan fuomášii Yle Sámi reporter Jouni Aikio ovtta beaivve go dohppii "luoni" láhtis. Dát fearan bohciidahtii lasi jurdagiid.

  • Suopma ii leat bastán ollašuhttit sápmelaččaid iešmearridanvuoigatvuođa iige iešráđđema Suoma vuođđolága mihttomeriid ja álbmogiidgaskasaš rievtti ovdánumi ektui. Dát boahtá ovdan Juha Guttorm nákkosdutkamušas. Dutkamuša váldoboađus lea dat, ahte stáhta atná sápmelaččaid iešráđđema lagamustá bissovaš ortnegin, ja danin iešráđđen ollašuvvá heittogit láhkaásaheamis. Dán jearahallamis Guttorm muitala eanet iežas nákkosdutkamušas. Doaimmaheaddjin Linnea Rasmus.

  • Helseg ollâopâttâsast lii lamas savâstâllâm tilálásvuotâ kost peesâi savâstid Sámikielâ puátteevuotâst. Suoma lii tääl Arktalas Räddi saavâjodetteijee, já haaliid tääl porgad ovtâspargo Säämiguin.

  • Eanangoddelávva, Lapin maakuntakaava 2040, eanageavahanplánas politihkkárat, virgeolbmot ja fitnodatasuorggi olbmot hállet mielainneaset ekonomalaš daettuhusai ja váikkuhusain ja luondduriggodagaid ávkkástallamis. Nu lea hállojuvvon dál ruvkedoaimmain dahje ruovdemáŋiija ja eará johtalusoktavuođaid huksemis.

    Lappi eanangoddehoavda Mika Riipi goittotge šiitá, ahte sápmelaččat ja badjeolbmot gárttet čáhkket eará ealáhusaid ovddas.

    Ritva Torikka jearahalai eatnagottehoavdda Mika Riipi duorastaga Suoločielggis. Jearahallan lea suomagillii.

  • Sámebearrašiid giellarávvehaga mihttomearrin lea nannet sámegielat bearrašiid máŋggagielatvuođadáidduid. Rávvehagas oažžu jearrat rávvagiid das mo máná giellaovdánumi sáhttá doarjut. Áššedovdit čoahkkanit ovttasadjái ságastallat ja vástádallat, olbmot besset čuovvut facebook-njuolggosáddaga bokte ealli, govvejuvvon ságastallama ja čálistit gažaldagaideaset. Doaibma gullá SODE-ođastusa bearašbálvalusmálle fidnui. Sámedikki beales dán doaimmas fuolaheaba mearreáigásaš giellabeassebagadalli Annika Pasanen (olgešravddas) ja virgesadjásaš sosiála- ja dearvvasvuođačálli Riitta Lehtola (gurutravddas). Doaimmaheaddji: Jouni Aikio.

Ei tulossa olevia jaksoja

Klipit

  • Sámi girjjálašvuođa ja skuvladutkama emeritaprofessor Vuokko Hirvonen lea nammaduvvon Ubmi universitehta gudnedoaktárin. Mo dat orru go Ubmi universitehtas ná muitet? Sáhka lea maid Hirvosa oahpahan ja dutkanbargguid birra sihke Sámi allaskuvlla dutkosiid ovddideamis. Doaimmaheaddji: Outi Paadar

  • Máttajárguolbanis, Luhkár beazi lahkosiin Ohcejoga girkostohposearvi lea huksemin ja ordnemin báhppala, hávdeeatnama ja Ulrika sáhkáha birrasii kultur- ja jaskkodanbálgá. Searvvi ságadoalli Vuokko Hirvonen manin eaktodáhtolaš bargit ledje čoahkkanan. Doaimmaheaddji: Outi Paadar

  • Sámi allaskuvlla rektor, duojár Gunvor Guttorm lea searvan Árktalaš dáidaga konferensii Roavvenjágii. Gullat su earret eará sáhkavuoru birra ja duoji mearkkašumis. Doaimmaheaddjin Outi Paadar

  • Árktalaš dáidaga njunuščoahkkin (Arctic Arts Summit) álggii 3.6. Roavvenjárggas ja nohká ihtin 5.6. Čoahkkima áigge rahppojuvvojit čájáhusat, main leat sámi dáiddárat maid mielde. Okta čájáhusaid kuráhtor, dutki Marja Huhmarniemi muitala čoahkkima čájáhusaid birra. Sus lea maid čielga jurdda das, mo sámi dáidagis dál manná. Doaimmaheaddji Outi Paadar jearahalai su.

  • Jovsset Nillas Biret, Birit Vuolab lea šaddogárddiid áššedovdi, hortonoma. Dál beassat gullat go Biret rávve doaimmaheaddji Outi Paadar gilvit geasserásiid, makkár eará rásiid válljet ja mo njuoskadit riekta.

  • Dál gullat ságaid Deatnogáddái ja namalassii Bildamii (lea Njuorggámis), go guollebivdi, ovddeš gieldda- ja sámedikkepolitihkár Jalvvi Veikko vuordá Deanu golgadatáiggi ja bivdogeasi. Muhto mii báikkiid dat Bildán lea? Dás gullat go Jalvvi Veikko muitala. Doaimmaheaddjin Outi Paadar

  • Beakkán Souvarit-dánsajoavkku lávlu skeŋkii rumbbuidis Sámi musihkkaakademiijai. Lasse Hoikka muitala mo rumbbut šadde aiddo Ohcejohkii. Doaimmaheaddji Outi Paadar jearahallá.

  • Kela áššehasbálvalusas ja sámegielat bálvalusaid plánejeaddjin bargá Avvilis Arja Jomppanen. Son lea doaimmahan ja máhccon sámegielat brošyraid ja bargagoahtá farga maiddái Kela sámegielat neahttasiidduiguin. Bargui gullá maiddái organisašuvdnadieđiheapmi sápmelaččaid gielalaš rivttiin.
    Virtu-bálvalansájiin Anára Sajosis ja Avvila dearvvasvuođaguovddážis sihke Ohcejogas ja Heahtás oažžu oktavuođa Kela telefon- ja gáiddusbálvalussii maŋŋebárgga ja duorastaga diibmu 9-11. Son muitala dás maid ovdamearkkaid makkár áššiin sin doaimmahat veahkeha olbmuid. Doaimmaheaddji: Jouni Aikio

  • Sirbmálaš Tor Asle Vars lea álggahan logi vahku sihkkelmátkkis čađa davviriikkaid. Hearvva dihte son ii leat vuolgán Sirpmás Mátta-Norgii, baicce háliida ná čalmmustahttit alkoholisttaid váttisvuođaid. Dat lea okta mátkki sivva. Vars govvidage iežas goikaduvvon alkoholistan. Son duolbmá sihkkeliin, mas galgá mieigat maŋos ja duolbmat. Varsis lea miella oažžut johtui Norggas miellahttosearvvi ja danin duolbmá veallut. Son muitala, ahte sihkkel lea symbola Norgga gárrenmirkkopolitihkkii. Go Vars heittii juhkamis, ii sus leat dan rájes leamašan juhkanmiella. Go beasai jugešvuođas, valáštallan buvttii sutnje ilu ja loktii iešdovddu. Doaimmaheaddjin Kaija Länsman.

    [BIS 20190515 Tor Asle Varsi sihkkelastimin, 00:07:42]

  • Pirita Näkkäläjärvi válgaanalysa jagi 2019 riikabeaiválggain. Válgaanalysa sáhtat lohkat dáppe. https://yle.fi/uutiset/osasto/sapmi/pirita_nakkalajarvi_kolumna_suopma_sirdasuvai_gurot_guvlui_muhto_sameassit_eai_vealttakeahtta_lihkka_ovdan/10740332

  • Sámedikki ságajođiheaddji gárttai maid gohcit dassážii go riikkabeaiválgga boađus čielggai. Dá Tiina Sanila-Aikio vuosttas iđida komeanttat válgga bohtosii. Doaimmaheaddji: Outi Paadar

  • Govvadáiddár Enrico Mazzone sárgu stuorra dujiid unna sárggastagaiguin. Dáidagis son geavaha eanaš liantta. Dáiddár lea johtán Italia Torino gávpogis davás. Son lea bargan Suomas, Ruonáeatnamis ja Islanddas. Dás duohko sus livččii miella bargat guhkit áiggi Sámis. Su bargovuohki lea goittot binná hástalus sutnje alcces go illá gávdná bargolanjaid gosa máŋggalogi mehtera guhkkosaš dáidda čágaašii Doaimmaheaddji: Jovnna Aikio

Kuuntele myös

    Muualla Yle.fi:ssä